ثبت پایتخت | طرح و ساخت EPC

روش طرح و ساخت EPC

هر گاه طراحی پروژه بر عهده پیمانکار قرار داده شود دو روش انجام تامین مالی پروژه با عناوین روش طرح و (ثبت پایتخت | طرح و ساخت EPC) ساخت و مهندسی‌، تدارک‌، ساخت / کلید گردان شکل می‌گیرند. در این روش‌ها طراحی جزو مسئولیت‌های پیمانکار است و پیمانکار علاقمند خواهد بود که طراحی را از بابت هزینه‌های ساخت‌، اقتصادی نماید که می‌تواند موجب کاهش کیفیت شود. ضروری است کارفرما متخصصان فنی مناسب و کافی در اختیار داشته باشد تا مطمئن شود که خواسته‌هایش به درستی در مدارک مناقصه بیان شده‌ و در عمل به آنها دست ‌‌یابد. اگر تخصص‌های مورد نیاز در اختیار نباشد، مشکلاتی به ویژه در ارتباط با تغییرات در کار بروز خواهد کرد.

مشکلات روش طرح و ساخت

  • تغییرات مورد نظر کارفرما پس از مبادله پیمان، تنها می‌تواند به صورت تغییر در الزام‌هایی که طراحی پیمانکار باید آنها را بر آورده کند باشد و نه به صورت دستور برای تغییر در طرح.
  • هزینه‌ها و سایر تبعات تغییرات باید پیش از اعمال آن‌ها مورد موافقت قرار گیرد تا دعاوی به حداقل برسد.
  • مراحل مختلف پروژه می‌توانند هم پوشانی داشته باشد و در نتیجه انتظار رود که کل زمان پیش بینی شده برای انجام پروژه در روش طرح و ساخت کاهش یابد.
  • ریسک طراحی و ریسک ساخت در زمان گزینش پیشنهاد، بر اساس میزان طراحی موجود‌ بر عهده پیمانکار طرح و ساخت گذاشته می‌شود و مسئولیت کفایت و تمامیت طراحی و در نیتجه کل پروژه بر عهده وی است.
  • روش طرح و ساخت EPC نوعی از روش انجام پروژه است که در آن کار فرما با یک نهاد طراح – سازنده‌، پیمان منعقد می‌کند، تا خدمات طراحی و هم چنین ساخت را ارایه دهد.

طرح و ساخت EPC چیست ؟

در روش طرح و ساخت EPC، کارفرما به طور درون سازمانی یا با‌ استفاده از خدمات مشاور، مطالعات و طراحی‌های اولیه پروژه را تا زمانی که خواسته‌های کارفرما به روشنی تعریف شود و مدارک مناقصه با دقت مناسبی تدوین شود، انجام می‌دهد. سپس با برگزاری مناقصه، پیمانکار طرح و ساختی را برای انجام ‌ادامه‌ی طراحی و ساخت پروژه انتخاب می‌کند. در این روش پس از انتخاب پیمانکار طرح و ساخت، به طور معمول مهندس مشاوری از سوی کارفرما، وظیفه کنترل و تایید طراحی‌ها و ساخت پروژه را بر عهده دارد. نوع قیمت گذاری در روش طرح و ساخت اغلب به صورت مقطوعی در نظر گرفته می‌شود.

طرحهای سرمایه گذاری، طی سالهای اخیر، سرمایه و دیگر منابع ملی را به طور روزافزونی به خود تخصیص داده اند. نیاز به بهره برداری سریعتر از طرحها، به وجود آوردن امکان به کارگیری از دانش و تجربه اجرایی پیمانکاران و فن آوری های نوین، موجب شده است که نیاز به استفاده از روشهای اجرای دیگری به غیر از روش اجرای متعارف طرحها، احساس شود. در روش اجرای  متعارف،مهندس مشاور، طراحی تفصیلی طرح یا پروژه را انجام داده و براساس آن، اسناد مناقصه برای طرح، تهیه شده و پیمانکاران تنها برای اجرای طرح، بر اساس طراحی تفصیلی یاد شده، مشخصات فنی، و مقادیر مشخص کار، در مناقصه شرکت می کنند.

روش طرح و ساخت، یکی از رو شهای اجرایی دیگر یا غیر متعارف است. روش طرح و ساخت، خود به زیر روشهای دیگری تقسیم می شود. در روش های طرح و ساختEPC، مسئولیت طراحی و اجرای طرح در چارچوب خواسته های کارفرما و ضوابط مقرر، با یک پیمان،به پیمانکار واگذار می شود.روش اجرای طرح و ساختEPC، در دورانهای قدیم نیز وجود داشته است. در برخی دورانها، این روش تنها روش یا مهمترین روش در معماری با تجربه بوده، مسئولیت (Master Builder) دسترس برای اجرای طرحها بوده است. در قرون وسطی، سازنده اصلی طراحی و اجرا را به عهده داشته است. ساختمانهای با شکوه و بزرگ، مثل کلیساها، کاخ ها و مسجدها، در قدیم به این روش ساخته می شدند.

با پیشرفت روشهای محاسبه، طراحی و اجرا، و به کارگرفته شدن تاسیسات مختلف در ساختمان ها، مهندسی به تدریج از معماری که رویکردی زیباشناسانه و فلسفی داشت، جدا شد و معماری، مهندسی و ساخت، به صورت تخصص های جداگانه تکامل پیدا کردند و قوانین و مقررات در کشورها از جمله در کشور ما، جدا شدن طراحی و ساختEPC را الزامی کردند. طراح و سازنده هر یک، مسئولیت های جداگانه ای یافتند و به این ترتیب، روش متعارف به عنوان روش اجرای اصلی پدیدار شد.

از سالهای دهه 70، در آمریکا و برخی از کشورهای اروپایی، بخش خصوصی، برای برخی از طرحهای خود، روشهای اجرای دیگری را که هر یک مزایایی داشت، برگزیدند و با شناخته شدن مزایای آن روشها، به تدریج قوانین ناظر بر کارهای دولتی نیز، برای به کارگیری روشهای غیرمتعارف، انعطاف یافته و کارفرمایان دولتی نیز اجازه یافتند که روشهای اجرای غیر متعارف را در چارچوب محدودیت هایی به کار گیرند.با وجود آن که هنوز بیشتر کارهای دولتی و بخش خصوصی در کشورهای توسعه یافته، به روش متعارف انجام می شود، اما به کارگیری روشهای غیر متعارف، به ویژه روش طرح و ساخت،گسترش یافته و این روشها به تدریج سهم بیشتری را به خود اختصاص می دهند.

باید توجه داشت که به کارگیری روش اجرای طرح و ساخت، با در نظر گرفتن جنبه های مختلف و مساعد بودن شرایط و رعایت صرفه و صلاح دولت، انجام شود. از ویژگی های عمده این روش اجرا، نیاز به کوتاه کردن زمان، و انتقال برخی ریسکها و مسئولیتها از دستگاه اجرایی به پیمانکار (که ممکن است مستلزم هزینه بیشتری برای کارفرما گردد)، و قطعیت دادن به تاریخ تکمیل طرح و مبلغ پیمان است. به کارگیری این روش، پیش نیازهایی دارد که از جمله آنها، توانایی دستگاه اجرایی در تعریف دقیق و کامل پروژه (کم بودن ناشناخته های طبیعی یا قطعی بودن گستره یا اجزای طرح)، قطعی بودن تامین اعتبارمورد نیاز، اطمینان به وجود پیمانکاران توانمند و قابل اطمینان، و توانمندی مدیریت دستگاه اجرایی، در اجرای این نوع از روش اجراست.شماری از دستورالعمل های این مجموعه، از نوع گروه سوم است. علت این امر، تنوع طرحهاست و بنابراین، نمیتوان ضابط های عمومی برای آنها تعیین کرد. از این رو، سعی شده است تا محدودیتی برای بهره گیری از متون کاملتر احتمالی، برای عوامل دست اندر کار، ایجاد نشود.

برای تکمیل مجموعه ضوابط طرح و ساخت EPC، به ویژه در رشته های مختلف، دستورالعمل های دیگری نیز مورد نیاز است که با گسترش به کارگیری این روش اجرا در کشور و کسب تجربه های اجرایی، نسبت به تهیه آنها اقدام خواهد شد .

در طرحهای صنعتی، با تشخیص دستگاه اجرایی، از ضوابط اجرایی روش طرح و ساخت، در پروژه های صنعتی استفاده میشود. امید است، مدیران و مجریان طرحها، کارشناسان عالی رتبه کشور، و هم چنین متخصصان فنی و اجرایی در بخشهای دولتی و غیر دولتی، به ویژه پیمانکاران طرح و ساخت، پس از به کارگیری این ضوابط، نظرهای اصلاحی و تکمیلی خود رابه سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور ارسال دارند، تا برای اصلاح یا تکمیل این ضوابط، در آینده به کار گرفته شود .

به استناد ماده ۱۵ آیین نامه اخذ رتبه شرکتهای طرح و ساخت یا EPC  حداکثر تعدادکار مجاز در دست اجرای دارندگان گواهی صلاحیت به صورت هم زمان دو کار می باشد و ظرفیت ریالی برای متقاضیانی که بر اساس آیین نامه تشخیص صلاحیت مشاوران و یا پیمانکاران در پایه ۱ رتبه بندی شده اند حداقل ۱۰۰۰ و قابل افزایش تا ۵۰۰۰ میلیارد ریال و برای متقاضیانی که بر اساس آیین نامه های مذکور در پایه ۲ رتبه بندی شده اند حداقل ۵۰۰ و قابل افزایش تا ۲۵۰۰ میلیارد ریال می باشد. در پروژه هایی که پیمانکار طرح و ساخت به اندازه کافی وجود نداشته باشد با ارایه دلایل توجیهی از سوی دستگاه اجرایی و تایید کارگروه تایید صلاحیت ظرفیت حداکثر تعدادکارهمزمان قابل افزایش است.

منظور از کار در دست اجرا، قراردادهای منعقد شده ای است که کارفرما به طرف قرارداد پیش پرداخت داده و یا گشایش اعتبار، فعال شده باشد.کارهای دارای پیشرفت فیزیکی ۹۰ درصد بعنوان کاردردست اجرا محسوب نمی شود.کارها یا اقلامی که بصورت خدمات بازپرداختی توسط کارفرما درقرارداد منظور می شود .قیمت آنها جزء مبلغ قرارداد محسوب نمی گردد. حداکثر ظرفیت شرکتهایی که با توجه به اجرای دو پروژه طرح و ساخت بدون معرفی شرکت همکار موفق به اخذ صلاحیت می شوند توسط کارگروه تأیید صلاحیت و با در نظر گرفتن کارهای انجام شده تعیین می گردد در هر حال نباید از حداکثر ظرفیت تعیین شده تجاوز نماید.

برای ارجاع کار پروژه های بیش از ۵۰۰۰ میلیارد ریال و پروژه مجتمع های پالایشگاه های نفت و گاز و پتروشیمی طرح موضوع در کارگروه تأیید صلاحیت الزامی است. در ضمن کارگروه تایید صلاحیت شرکتهای EPC  می تواند در صورت لزوم پیشنهادات خود را برای اصلاحات بعدی جداول به دفتر امور مشاوران و پیمانکاران ارایه نمایند تا در صورت تایید نسبت به اعمال آن اقدام و به رشته های موجود اضافه گردد.

تقسیم بندی تخصص ها و رشته های کاری پیمانکاران طرح و ساخت به شرح زیر است :

الف)  رشته EPC ساختمان ، شامل تخصص های :

  • ساختمانهای آموزشی، ورزشی، بهداشتی و درمانی.
  • ساختمانهای مسکونی، تجاری، اداری، صنعتی .
  • معماری داخلی.
  • نوسازی و احیای بافت های فرسوده شهری.
  • مقاوم سازی و پدافند غیرعامل ساختمانهای موجود .

ب)  رشته EPC آب ، شامل تخصص های :

  • سدسازی و سازه های آبی .
  • شبکه های آبیاری و زهکشی.
  • تاسیسات آب و فاضلاب.
  • حفاظت و مهندسی رودخانه.
  • تونل و ساز ه های زیرزمینی .
  • مقاوم سازی .

پ)  رشته EPC راه و ترابری، شامل تخصص های :

  • راه سازی.
  • پل و تونل سازی .
  • حمل و نقل ریلی .
  • فرودگاه سازی.
  • بندرسازی.
  • مقاوم سازی .

ت)  رشته EPC کشاورزی شامل تخصص های :

  • کشاورزی، منابع طبیعی و دامپروری.
  • شیلات و آبزیان.
  • فضای سبز.
  • آبیاری تحت فشار .

ث)  رشته EPC آثار تاریخی و فرهنگی شامل تخصص های:

  • پژوهش های فرهنگی و تاریخی .
  • مرمت و احیای بناها و بافتهای تاریخی.
  • معرفی.
  • مقاوم سازی .